mentale modellen analyseren

Mentale modellen analyseren

De tweevoudige manier waarop we de persoonlijke effectiviteit kunnen verbeteren is door het gedrag te veranderen en door het denken te analyseren.
Er zijn verschillende manieren om het denken of de mentale modellen te analyseren. De nu volgende methode is vooral gebaseerd op het werk van Albert Ellis, maar er zijn ook andere manieren om het denken te analyseren.
Managers, medewerkers, directieleden, politici, wetenschappers, zij raken voortdurend betrokken bij bepaalde situaties waar ze (emotioneel) op reageren. Bijvoorbeeld als de verkoop tegen valt , als medewerkers (collega's) niet competent zijn, als het nieuwe automatiseringssysteem alleen maar chaos brengt, als een collega onverantwoorde investeringen doet, als een order is niet op tijd klaar is, als de kiezers vallen voor een andere persoon of partij. Als patiënten, collega's of klanten twijfelen aan competentie van degene die hun moet helpen. Als de resultaten van een onderzoek in twijfel worden getrokken.
Hoe iemand reageert hangt af van hoe hij de situatie interpreteert of inschat.
Stel u bent samen op vakantie geweest en kijkt naar de foto's, dan heeft ieder zo zijn eigen verhaal. Je kunt je afvragen welk verhaal de werkelijkheid het beste benadert. Een onbegonnen opdracht want in ieder verhaal zit een stukje "werkelijkheid". Iedereen heeft een eigen mentaal plaatje van de werkelijkheid. Die "werkelijkheid" bepaalt onder meer of u nog een keertje terug gaat naar de plaats die u bezocht heeft.

Wie heeft gelijk?
Men vindt u een perfectionist. Men vindt u een doordrammer. Men vindt dat u geen visie heeft. U vindt uw collega een chaoot. Men vindt dat u meer moet delegeren. Men vindt u timide.	U ziet het meer als een vorm van kwaliteit. U vindt dat er eindelijk iets concreets moet gebeuren. U vindt dat ze dan maar beter moeten luisteren. De laatste vindt u een boekhouder. U vindt uw medewerkers niet capabel genoeg. U vindt eerst luisteren dan doen.

Ieder die omgaat met mensen heeft daarbij impliciet of expliciet een "theorie" over het functioneren van mensen: een persoonlijkheidstheorie.
Ons handelen in het menselijke contact wordt in belangrijke mate bepaald door onze ideeën over hoe mensen zijn.
We nemen de werkelijkheid om ons heen niet objectief waar.
We leggen daar altijd een bepaald interpretatiekader op. Vaak kijken we door de bril zoals we dat altijd gedaan hebben.
Herinterpretatie van de situatie betekent een andere bril opzetten.
Onze innerlijke dialogen zijn gebaseerd op onze waarneming van situaties en mensen.
Verandering van perspectief is een van de belangrijkste aspecten van het creëren van nieuwe opvattingen en eventueel ander gedrag.
Dit kan weer kan helpen bij het oplossen van conflicten, versoepelen van onderhandelingen, het kiezen voor een andere loopbaan, een betere manier van presenteren van onze plannen, makkelijker samenwerken, het beter inschatten van mensen, integer durven werken.
Ideeën die mensen over zichzelf, over collega's, hun organisatie, bedrijf en over de wereld hebben, bepalen mede hoe ze zich voelen en hoe ze handelen of juist niet handelen: ruzie maken of niet, samenwerken of niet, reorganiseren of niet, fuseren of niet, innoveren of niet, kopen of niet, staken of niet, ontslaan of niet, informatie delen of niet, uitbreiden of niet.

Bij het waarnemen spelen zich in onze hersenen processen af die voor een groot deel niet worden beheerst door zintuiglijke informatie, maar door (voor)oordelen over de werkelijkheid.
Men moet een betekenis geven aan de waarneming en dit kan leiden tot ingebakken oordelen bij de communicatie. Niks mis mee, zolang dit maar betekent dat men bepaalde oordelen of opvattingen ook weer kan loslaten.

Het maken van een keuze

In ons dagelijks leven maken we talloze keuzes.
Bij velen wordt de keuze onbewust gemaakt. Een heleboel dingen doen we uit gewoonte of als routine omdat het moet, zonder er ons van bewust te zijn dat deze gedragingen een gevolg zijn van een eerder gemaakte keuze. U kunt leren hoe u uw remmende irreëele opvattingen kan veranderen in meer reëele opvattingen.

Een voorbeeld:
Piet rijdt met zijn auto naar een vergadering. Hij is te laat vertrokken en heeft haast om te proberen er toch op tijd te zijn. Voor het stoplicht dat op rood staat, denkt hij: 'verdorie, ik heb zo'n haast en nu moet ik ook nog voor het rode stoplicht stoppen'. Piet voelt zich kwaad en opgejaagd. Wat Piet op dat moment doet is geloven dat het rode licht hem doet stoppen. Hij is er zich waarschijnlijk niet van bewust dat het rode licht alleen maar een signaal voor hem is om de keuze te maken om wel of niet te stoppen. Het licht houdt Piet niet letterlijk tegen. Piet maakt de keuze om te stoppen, omdat hij de consequenties van het doorrijden wil vermijden (aanrijding, ongeluk of bekeuring).

Elke keuze heeft bepaalde consequenties. Sommige ervan ervaren we als prettig en andere als vervelend. Maar het is irreëel om te geloven dat er alleen sprake is van een keuze als de consequenties prettig zijn. Het is vaak noodzakelijk om een aantal minder prettige of zelfs vervelende consequenties te aanvaarden om een bepaald doel te kunnen bereiken. Het is irreëel om te denken dat er voor ieder probleem een perfecte oplossing bestaat.

Observeren en interpreteren.

Wanneer u gedrag en denken wilt verbeteren moet onderscheid worden aangebracht tussen observatie en interpretatie. Wat wij aan de objectieve werkelijkheid om ons heen kunnen observeren noemen we datgene waar wij in onze waarneming één en dezelfde betekenis aan toekennen. Wat wij de interpretatie van de werkelijkheid noemen is steeds een subjectieve, persoonlijke evaluatie of beoordeling van die werkelijkheid. De betekenis van die interpretatie is steeds verschillend, en afhankelijk van degene die interpreteert. Het verschil wordt duidelijk aan de hand van enkele voorbeelden.

Observeren

Zijn ogen staan wijd open

Ik zie de politie en een
ambulance met zwaailichten voorbijgaan

Hij kijkt uit het raam,
terwijl hij met mijpraat.

De auto begint heen en weer
te slingeren

Ik maak een grote fout

Interpreteren

Hij kijkt verbaasd

Er is een ongeluk gebeurd

Hij is niet in mij geïnteresseerd

Wij hebben vast een lekke band

Ik ben een waardeloos individu

Het zal duidelijk zijn dat foute interpretaties kunnen leiden tot inadequate handelingen. Bovendien kunnen deze foutieve interpretaties een begin zijn van een conflict met jezelf of met je omgeving.

Een voorbeeld:
Marie:"Jan haal je de stofzuiger voor me?"
Jan:(interpretatie) ik hoor het al in haar stem, ze wil dat ik ook nog eens het hele huis ga stofzuigen. Alsof ik nog niet genoeg gedaan heb vandaag.

Belangrijke punten

Observatie van de werkelijkheid noemen we datgene waarvan we een foto-, film-, of bandopname kunnen maken.
Een interpretatie van de werkelijkheid is wat wij ieder individueel aan beoordeling, waardeoordeel of evaluatie toevoegen aan de observatie van de situatie.
Onze beoordelingen, opvattingen en evaluaties van de situatie hangen nauw samen met onze gevoelens en reacties in die situatie.

Mensen hebben het unieke vermogen om te denken en te redeneren.
Dat wil zeggen dat met welke situatie we ook in aanraking komen, we er altijd wel een mening, een oordeel of opvatting over hebben.
We komen niet altijd met de juiste of meest correcte mening, maar niettemin denken we altijd over onze levenservaringen na en we trekken er bepaalde conclusies uit.
Als we onszelf heel intensief zouden gaan bestuderen, zouden we bemerken, dat ons denken altijd verloopt in eenvoudige zinnen en uitdrukkingen.
Anders gezegd, wanneer we denken, praten we tegen onszelf. Ofschoon we het soms ook hardop doen, praten we meestal zachtjes in onszelf. Vaak beseffen we helemaal niet wat we tegen ons zelf zeggen, omdat veel van wat er in onze hersenen gebeurt, zich buiten ons bewustzijn voltrekt.
Soms beoordelen we een situatie zo snel, dat het lijkt alsof we er helemaal niet over nagedacht hebben. Een vooroordeel is een voorbeeld van zo'n ogenblikkelijk of onbewust gedachteproces. Onze handelingen volgen gewoonlijk, hoewel dat niet altijd zo is, onze gevoelens en gedachten.
Wat we doen zal in de meeste gevallen afhangen wat we over een bepaalde situatie denken en voelen. Gedachten veroorzaken dus gevoelens die op hun beurt weer handelingen teweegbrengen.
Wanneer onze gedachten en ideeën gebaseerd zijn in op vooroordelen of ander valse opvattingen, dan zullen de gevoelens en handelingen die daarop vol en dikwijls moeilijkheden en problemen veroorzaken.
Als een dergelijke irreëele manier van denken zich vaak herhaalt, wordt ze gemakkelijk tot een gewoonte (mentaal model). De gevoelens en handelingen die het gevolg zijn van dergelijk chronisch denken zijn zelfbelemmerend en zelfsaboterend. Zij brengen onszelf altijd in de problemen en staan een effectief handelen in de weg. Een analyse maken van situaties waarin we niet tevreden zijn over ons functioneren beoogt daarin duidelijkheid te brengen.

HET ABC VAN EEN ZELFANALYSE

Dit gebeurt door een eenvoudig ABC schema te volgen.
Het gaat als volgt: Er gebeurt iets, b.v. u wordt bekritiseerd, en u reageert. u wordt kwaad of verdedigt zich. Het punt waar het om gaat is, dat niet het bekritiseerd worden uw kwaadheid of verweer veroorzaakt! (U had immers de kritiek naast u neer kunnen leggen, of misschien vond u de kritiek juist terecht en werd u niet kwaad).
Wanneer we ons houden aan het uitgangspunt dat het iemands houding of mening is waardoor zijn gedrag (gevoel) wordt veroorzaakt, krijgen we het volgende:

A. ER GEBEURT IETS (kritiek)

B. HOUDING OF OPVATTING(over de kritiek)

C. REAKTIE ALS GEVOLG VAN DE HOUDING (kwaadheid, zich verdedigen)

Door uw houding ten opzichte van het probleem te veranderen kunt u een aanzet maken met het verbeteren van uw persoonlijk functioneren.
Wat anderen ook doen, u bent steeds degene die beslist hoe de reactie of het antwoord zal zijn.

Een voorbeeld:

Iemand zegt: "Ik moet je straks even onder vier ogen spreken".
Er zijn twee uitersten denkbaar, als reactie:
- U hoort: " ... gesprek onder vier ogen..."
U denkt (en gelooft) :
Het gaat vast over dat nieuwe project.
We hebben het toch maar van de grond gekregen.
Misschien komt er wel een salaris verhoging aan.
Fluitend gaat u door met uw werk: u voelt zich prima.
U hoort: " …een gesprek onder vier ogen…"
U denkt ( en gelooft): het gaat vast over dat nieuwe project,hij heeft natuurlijk een stomme fout gevonden die ik over het hoofd heb gezien.
Neerslachtig gaat u door met uw werk; u voelt zich onzeker en bedreigd.
Uw onzekerheid zal er niet voor zorgen dat u beter gaat presteren; tegendeel is waar.

Door uw gedachten bepaalt u hoe u zich voelt.
en:

Uw gevoelens bepalen gewoonlijk wat u doet.
en:

Gedachten die u niet helpen uw doel te bereiken. of die de oorzaak zijn van overmatige spanningen of depressies noemen we irrationeel.

Voorbeelden zijn: Ik zal dat lastige gedrag wel nooit kunnen veranderen. Ik heb altijd pech. Ik moet succes hebben. Ze zullen mij een ezel vinden.

Wanneer een gedachtepatroon iemand problemen oplevert bv in de vorm van overmatige spanning-, liggen er altijd irrationele gedachten aan te grondslag.
Dit zijn gedachte die niet in overeenstemming zijn met de werkelijkheid.
Ze zijn gebaseerd op eisen oftewel "musts" of "moetens", Bijvoorbeeld ik moet geen fouten maken.
Ik moet laten zien wat ik kan. De wereld moet het mij gemakkelijk maken. Ik moet mijn mail snel beantwoorden
Deze "musts" worden tijdens het disputeren gerelativeerd; het absolute dat inherent is aan de eis wordt ontkracht.
Eisen worden aansluitend in wensen omgezet, waardoor de ruimte ontstaat die nodig is om lekker te kunnen functioneren en veranderingen aan te durven.
Behalve dat mensen denken dat ze allerlei "moeten", koppelen ze daar vaak nog enige irrationele conclusie aan vast.
Deze liggen in de lijn van:"Ik kan er absoluut niet tegen als...." Dit is een overdrijving want we kunnen veel meer hebben dan we onszelf wijsmaken.
"Ik vind het verschrikkelijk als..." "Ik vind het een ramp als..." Dit noemen we "rampen denken" Dat wil zeggen iets erger maken dan het daadwerkelijk is.
"Ik ben een volslagen nul". Dan betreft het gedachten waarbij de persoon zichzelf totaal waardeloos vindt. Bij een dergelijke gedachte wordt de hele persoon op het spel gezet op grond van één gemaakte fout.
We kunnen maar tot op zekere hoogte invloed uitoefenen op de dingen om ons heen. Wel kunnen we beïnvloeden wat we over onszelf en de wereld denken.
Wat rationeel is voor de ene persoon hoeft niet rationeel te zijn voor een ander.
Het is van belang hoe u denkt en wat u wilt bereiken. U kunt uw denken met behulp van een schema gaan 'ontleden'.
Door uw gedachten te analyseren kan het betekenen dat u meer open staat voor signalen uit uw omgeving.

Rationele effectiviteits training

Gedurende maximaal zes bijeenkomsten van ieder twee uur kunt u op individuele basis zelf uw mentale modellen onderzoeken en kijken hoe dit onder meer van invloed is op uw manier van leiding geven, onderhandelen, omgaan met conflicten, creativiteit, presenteren. Deze kennis stelt u in staat uzelf en uw medewerkers of collega's beter te begrijpen.
Meer plezier in uw werk en een grotere flexibiliteit zijn het gevolg.
Plaats: Leiden of Amsterdam
Prijs: € 2070,-

Wilt u meer informatie of heeft u vragen?
Klik dan op dit icoon.

Of bel

Home

Postadres: Alida Buitendijkpad 7 2331 MV Leiden
Phone:071 572 8110
E-mail: Ivo Plochg
©2011 Plochg Business Psychology Consulting